W nawiązywaniu i podtrzymywaniu udanych relacji z ludźmi pomaga nam postawa asertywna.

Kontakty z ludźmi są źródłem satysfakcji i zadowolenia z życia. Sami nie tylko nie możemy żyć, ale jesteśmy bardziej nieszczęśliwi, jeśli nie doświadczamy dobrych, budujących, wzmacniających i dających siłę relacji z ludźmi.

Relacje te są różne: bliższe, dalsze, wybierane świadomie, przypadkowe i wymuszone.
Sukces w kontaktach z ludźmi w dużej mierze zależy od nas samych.

Musimy mieć świadomość, że jedynymi osobami, na które mamy wpływ jesteśmy właśnie my. Co więc robić, by kontakty z ludźmi dawały radość i satysfakcję lub by przynajmniej nie raniły i nie działały destrukcyjnie?

Postawa asertywna

O asertywności słyszymy tu i tam. Rzadko ktoś dogłębnie i dokładnie wyjaśnia na czym naprawdę polega bycie asertywnym. W tym artykule postaram się wyjaśnić czym jest asertywność, dlaczego warto się jej nauczyć i jak to zrobić.

Wykonaj test: Czy jesteś osobą asertywną?

Postawy nieasertywne

Niestety, asertywność nie jest cechą temperamentu, z którą się rodzimy. Nie jest to bowiem jedna cecha, ale zespół cech, które kształtują pewną postawę wobec siebie i innych ludzi.

Postawę tę trzeba świadomie wypracować i wcielić w życie. Asertywności możemy nauczyć się w każdym wieku i na każdym etapie życia. Zanim to zrobimy, przyjrzyjmy się sobie i sprawdźmy, którą z nieasertywnych postaw stosujemy na co dzień.

Postawa uległa

Uległość w kontaktach z ludźmi wyraża się tym, że prawa, potrzeby i interesy innych stawiamy ponad własnymi.

Z innymi liczymy się bardziej niż ze sobą. Ustępujemy, choć nie mamy ochoty tego robić. Wyświadczamy przysługi, bo nie wiemy, jak odmówić. Jesteśmy otwarci dla innych, choć inni nie odwzajemniają się tym samym. Osoby uległe nie lubią wypowiadać własnego zdania, chowają się i usuwają w cień. Wszelkie zasługi wolą przypisywać innym. Uległość nie ma nic wspólnego ze skromnością. Człowiek skromny zna swoją wartość, ale nie chwali się swoimi atutami. Pochwalony i doceniony szczerze się cieszy i nie boi się tego wyrazić.

Skutki postawy uległej

Postawa uległa tylko pozornie i na krótko zjednuje nam ludzi. Wydaje się, że będąc uległym powinniśmy mieć setki przyjaciół. Przecież jesteśmy mili, życzliwi, pomocni i uczynni. Niestety, tak się nie dzieje. Ktoś, kto zawsze ustępuje i zawsze jest dla innych nie cieszy się ani większą sympatią ani szacunkiem. Przeciwnie: zaczyna być wykorzystywany i traktowany jako ktoś do zrobienia wszystkiego. Ludzie chętnie korzystają z czyjejś uległości, bo ułatwia im ona działanie we własnym interesie. Większość nie odwzajemnia się tym samym.

Osoba uległa nie czuje się dobrze w relacjach z ludźmi, ponieważ, prędzej czy później, dociera do niej dysproporcja tych relacji. Ona jest na każde zawołanie, a inni nie. Uległość prowadzi do frustracji, rozgoryczenia i złości, ponieważ nie otrzymuje się tego samego co się daje. Nie szanując siebie i nie stawiając granic sprawiamy, że inni przestają nas szanować i bez pardonu wchodzą na nasze terytorium, nie pozwalając tak samo korzystać ze swojego.

Czy jesteś uległy?

Jeśli masz problemy z odmawianiem ludziom różnych przysług; jeśli czujesz duży dyskomfort, gdy ktoś prosi o pomoc, a Ty nie możesz pomóc; jeśli masz problem z wypowiadaniem swoich opinii, zwłaszcza wtedy, gdy różnią się od zdania rozmówcy; jeśli nadużywasz słowa przepraszam; jeśli nie cenisz własnych sukcesów; jeśli czujesz się wykorzystywany; jeśli masz wrażenie, że otaczający Cię ludzie są niewdzięczni za to co dla nich robisz; jeśli prawa, potrzeby i interesy innych stawiasz ponad własnymi – prawdopodobnie prezentujesz postawę uległą.

Postawa agresywna

Postawa agresywna jest przeciwieństwem postawy uległej. Prezentujący ją ludzie zawsze i w każdych okolicznościach stawiają własne prawa, potrzeby i interesy nad prawami, potrzebami i interesami innych. Właściwie tych drugich w ogóle nie dostrzegają. Żyją tak, jakby inni byli po to, by ułatwiać i uprzyjemniać im życie – służyć ich interesom. Oznaką postawy agresywnej jest ton nieznoszący sprzeciwu, spoglądanie na innych z góry, nieliczenie się z cudzymi uczuciami, stawianie żądań i oczywiście brak wzajemności. Osoby z taką postawą nie widzą powodu, dla którego mieliby dawać innym to, czego sami wymagają.

Wykonaj test: Czy jesteś osobą asertywną?

Skutki postawy agresywnej

Postawa agresywna, podobnie jak uległa nie sprzyja udanym relacjom z ludźmi. Osoby takie zyskują sporo na początku relacji, ale później omijane są szerokim łukiem. Raczej nie należą do osób, które są w kręgu naszych ulubionych.

Czy jesteś agresywny?

Jeśli nie prosisz, lecz żądasz; jeśli zakładasz, że inni powinni służyć Twoim interesom; jeśli nie znosisz sprzeciwu; jeśli nie szanujesz poglądów innych niż własne; jeśli czujesz się przegrany, gdy nie przekonasz kogoś do swoich racji; jeśli obcy Ci jest kompromis; jeśli wymuszasz na innych różnego typu ustępstwa – prawdopodobnie prezentujesz postawę agresywną.

Postawa manipulacyjna

Postawa manipulacyjna jest podobna do agresywnej, z tą różnicą, że o swoje interesy walczy się w sposób pokrętny, zawoalowany, niejasny i nieczytelny dla innych. Osoba prezentująca taką postawę w relacjach z ludźmi ucieka się do oszustw, kłamstw, uników i wykrętów. Jest nieszczera, nieautentyczna, cyniczna i przebiegła. Manipulanta bardzo trudno jest rozszyfrować, ponieważ mówi coś innego, myśli coś innego, a robi jeszcze coś innego.

Skutki postawy manipulacyjnej

W dłuższej relacji osoba z postawą manipulacyjną przegrywa, kiedy otoczenie zaczyna orientować się w stosowanych przez nią sztuczkach i gierkach. Podobnie jak osoby mające tendencję do uległości i agresji – manipulatorzy nie mają prawdziwych przyjaciół.

Czy jesteś manipulujący

Jeśli w kontaktach z ludźmi nie mówisz szczerze o co Ci chodzi i na czym Ci zależy; jeśli oszukujesz innych, by coś zyskać; jeśli pogrywasz z innymi, kombinujesz i kręcisz; jeśli prawisz fałszywe komplementy; jeśli lubisz wpędzać innych w poczucie winy – prawdopodobnie prezentujesz postawę manipulacyjną.

Nieasertywne postawy na co dzień

Rzadko bywa tak, że ktoś jest tylko uległy, tylko agresywny lub tylko manipulujący. U większości z nas dominuje jedna z dwóch pierwszych postaw. Zależy to od wrodzonych cech (temperamentu) i wzorców otrzymanych w dzieciństwie. Wzorce te szczególnie mają znaczenie dla postawy manipulacyjnej. To jej zazwyczaj uczy nas otoczenie, w którym wzrastamy. Postawa uległa i agresywna ma swoje korzenie w cechach osobowości.

Ulegli, agresywni lub manipulujący bywamy w zależności od okoliczności. Postawa uległa uruchamia się w nas w kontakcie z tymi, od których zależymy, których postrzegamy jako wyższych w jakiejś hierarchii. Ulegli bywamy na przykład wobec szefów i autorytetów. Na postawę agresywną pozwalamy sobie wobec osób, które stoją od nas niżej. Są to na przykład dzieci, podopieczni w instytucjach, pracownicy i petenci.

Postawa asertywna

Postawa asertywna to stanowcze i łagodne działanie na rzecz własnych praw, potrzeb i interesów, z jednoczesnym dostrzeganiem praw, potrzeb i interesów innych ludzi. Nie jest to zrównanie siebie z innymi, ale dbanie o siebie z poszanowaniem innych ludzi i ich praw do dbania o własne interesy.

Osoba asertywna unika uległości, to znaczy nie przeprasza, że żyje; nie ustępuje innym tylko dlatego, że tego chcą; nie boi się wyrażać własnego zdania; nie zmniejsza swoich sukcesów, lecz cieszy się nimi; bez skrępowania i poczucia winy odmawia przysług, których nie chce spełnić; nie żyje w poczuciu, że służy innym bez należytej wzajemności.

Osoba asertywna unika agresji, to znaczy nie wywyższa się nad innych; nie posługuje się innymi w dążeniu do zaspokojenia własnych potrzeb; nie uważa, że inni muszą jej służyć; dopuszcza odmowę; szanuje odmienne zdania i opinie; liczy się z uczuciami innych ludzi.

Osoba asertywna unika manipulacji, to znaczy jest autentyczna i szczera; komunikuje wprost o co jej chodzi; mówi otwarcie co chciałaby zyskać i na czym jej zależy; jest uczciwa w relacjach z ludźmi; nie prawi fałszywych komplementów; nie słodzi; nie dopasowuje swojego zdania do zdania rozmówcy; nie kombinuje; nie kręci i nie oszukuje.

Jak być asertywnym?

Bycie asertywnym wymaga świadomego treningu. Na nauczenie się asertywności nigdy nie jest za późno. Jak wspomniano wyżej, trening asertywności trzeba zacząć od przyjrzenia się sobie i stwierdzenia, która z opisanych wyżej postaw jest dominująca w naszych relacjach z ludźmi.

Kolejny krok, to ustalenie w jakich sytuacjach sięgamy do wzorców, których nie chcemy już powielać. Następny, to zdanie sobie sprawy z tego, jakie komunikaty wypowiadamy w tych sytuacjach i zmiana ich na asertywne. Przykładowo: osoba uległa, która prawie nigdy nie odmawia, mówiąc „oczywiście, zrobię to o co mnie prosisz”, zmieni to na „daj mi trochę czasu, zastanowię się i udzielę odpowiedzi na twoją prośbę”.

Osoba agresywna, która żąda wszystkiego od wszystkich, mówiąc „musisz mi pomóc, bo to dla mnie ważne” zmieni swój komunikat na „czy możesz mi pomóc, bo to dla mnie ważne”. Osoba manipulująca, która nie informuje ludzi szczerze o swoich zamiarach zaczyna to robić.

Nauka asertywności wymaga czasu. Trzeba go sporo, by wyćwiczyć nowe wzorce podejścia do ludzi i komunikowania się z nimi. Motywacją do kolejnych prób bycia asertywnym będą odnotowywane sukcesy w tym zakresie.

Co daje bycie asertywnym?

Postawa asertywna nie jest uniwersalnym kluczem do umysłów i serc wszystkich ludzi. Nigdy nie będzie tak, że porozumiemy się ze wszystkimi. Asertywnymi nie stajemy się w celu doskonalenia innych, lecz siebie. Umiejąc wyrażać swoje potrzeby, stawiając granice i szanując granice innych – unikamy wielu konfliktów, zgrzytów i nieporozumień. Postawa asertywna sprawia, że prawa, potrzeby i interesy innych ludzi nie stoją w sprzeczności z naszymi. Pozwala szczerze, otwarcie i uczciwie troszczyć się o siebie z jednoczesnym zrozumieniem i akceptacją faktu, że inni postępują tak samo.

Za tydzień artykuł z ćwiczeniami na asertywność 🙂