Brak wiary we własne siły dotyka wielu z nas – często w sposób, którego nie dostrzegamy. Co więcej, ten niewidoczny problem stoi za licznymi porażkami, które składają się na niezadowalające życie. Czym właściwie są własne siły? Skąd się biorą? W jaki sposób budują przekonanie o sobie? Jak wzmacniać tę fundamentalną wiarę?
Czym są własne siły?
Własne siły to pojęcie szerokie, różnie interpretowane. Siła to energia niezbędna do działania. Energia ta obejmuje aktywność fizyczną, intelektualną i psychiczną. Bez energii nie wstalibyśmy rano, nie rozpoczynalibyśmy dnia, nie wykonywalibyśmy pracy, nie nawiązywalibyśmy relacji z ludźmi, nie reagowalibyśmy na otoczenie, nie bylibyśmy zdolni do miłości, rozrywki czy podejmowania decyzji – słowem, do życia.
Czuję się silny lub bezsilny
Odczuwając siłę, zabieramy się za różne działania. Siła daje nam energię i przekonanie o sukcesie. Czując bezsilność, nie potrafimy rozpocząć żadnego działania. Brak sił sprawia, że przewidujemy porażkę, przez co działanie traci sens.
Brak sił oznacza, że nawet nie próbujemy, bo wiemy – i tak się nie uda. Innymi słowy, siła fizyczna i psychiczna stanowi fundament życia.
Wiara we własne siły
Wiara we własne siły to sposób postrzegania siebie i własnych możliwości. Składa się na nią wszystko, co w sobie zauważamy i cenimy – od wyglądu zewnętrznego, przez cechy charakteru, po wiedzę i umiejętności.
Co to jest wiara w siebie.
Wiara we własne siły – inaczej określana jako wiara w siebie – oznacza przekonanie, że coś posiadamy, coś wiemy, coś potrafimy, czegoś zdołaliśmy dokonać, jesteśmy sprawczy, skuteczni. Przy czym „coś posiadamy” wykracza poza rzeczy materialne, choć i one mają znaczenie. Oprócz dóbr materialnych możemy posiadać doświadczenie, satysfakcjonujące relacje międzyludzkie, osiągnięcia i sukcesy.
Skąd pochodzi wiara we własne siły?
U podstaw wiary we własne siły leży przekonanie o posiadaniu tych sił. Przekonanie to kształtuje się od najwcześniejszych lat życia. Wiarę we własne siły czerpiemy praktycznie ze wszystkich wzmacniających i wspierających nas doświadczeń. Na początku źródłem tych doświadczeń są rodzice. To oni stanowią cały świat małego dziecka i lustro, w którym widzi ono siebie. Dziecięca wiara we własne siły płynie wprost z tego, co słyszy na własny temat z ust najbliższych oraz z reakcji na swoje poczynania.
Akceptacja i wiara we własne siły
Do zbudowania wiary we własne siły niezbędna jest akceptacja dziecka przez otoczenie i kierowanie do niego pozytywnych komunikatów o nim samym i o tym, co robi. Bez nich dziecko nie wie, że świetnie sobie z czymś poradziło, że coś mu się udało, że odniosło jakiś sukces. Suma małych powodzeń, sukcesów i wszystkiego, co zostało zauważone i wzmocnione przez otoczenie, składa się na wiarę we własne siły u dziecka.
Wiara we własne siły a samoocena.
Przekonanie o własnych możliwościach stanowi fundamentalny komponent samooceny. Samoocena to nic innego jak postawa, jaką przyjmujemy wobec samych siebie. Wiara we własne siły reprezentuje intelektualny wymiar samooceny – zbiór przekonań dotyczących nas samych, wyrosły z doświadczenia i samoobserwacji. Te przekonania mogą odzwierciedlać rzeczywistość lub jedynie być za takie uważane.
Wiara we własne siły, a przekonania
Można funkcjonować w przeświadczeniu o własnej bezużyteczności, ponieważ w dzieciństwie wielokrotnie otrzymywało się takie komunikaty. Przekonania na własny temat przejęte z otoczenia i noszone w sobie mogą być prawdziwe bądź fałszywe; budujące lub destrukcyjne. Od tego, które dominują, zależą pozostałe dwa elementy samooceny: emocjonalny oraz behawioralny.
Dlaczego samoakceptacja jest ważna?
Element emocjonalny samooceny to uczucia żywione wobec siebie samego. Dominacja pozytywnych przekonań o sobie przekłada się na pozytywny stosunek do własnej osoby, czyli samoakceptację. Samoakceptacja sprawia, że lubimy siebie i uznajemy się za godnych szacunku, miłości oraz przywiązania. Przewaga negatywnych przekonań o sobie przekłada się na negatywny stosunek do siebie, czyli brak samoakceptacji i przekonanie o niegodności miłości, szacunku i przywiązania.
Co znaczy pozytywne samouznanie.
Behawioralny wymiar samooceny to sposób, w jaki manifestujemy przekonania o sobie i towarzyszące im emocje. Chodzi o zachowania wynikające bezpośrednio z poziomu samooceny. Pozytywna samoocena (określana również jako samouznanie) przekłada się na zdolność wyrażania i realizowania własnych potrzeb, samorealizację, konstruktywny stosunek do otoczenia, gotowość podejmowania wyzwań, pewność formułowanych opinii, odporność na krytykę, asertywność, zaangażowanie społeczne, dostrzeganie własnych osiągnięć, optymizm i życzliwość. Brak wiary we własne siły przekłada się na niemożność wyrażania i zaspokajania własnych potrzeb, unikanie wyzwań, niepewność formułowanych opinii, problemy z przyjmowaniem krytyki, przypisywanie sobie wyłącznie niepowodzeń, negatywne wypowiadanie się o samym sobie, obwinianie się o wszystko co negatywne, trudności z samorealizacją, pesymizm i problemy w relacjach międzyludzkich.
Budowanie wiary we własne siły
Wiarę we własne możliwości budujemy przede wszystkim w dzieciństwie, lecz nie wyłącznie. Na szczęście możemy to czynić przez całe życie. Każdy ma szansę zmienić nieprawdziwe i destrukcyjne przekonania o sobie na przekonania prawdziwe i konstruktywne. Przekonania pozytywne nie oznaczają ślepego samouwielbienia i postrzegania siebie jako ideału. Pozytywne przekonania o sobie to przypisywanie sobie rzeczywiście posiadanych cech, możliwości, postaw, osiągnięć i kompetencji.
Czy wszystkie przekonania o sobie są prawdziwe?
Przekonania ukształtowane w dzieciństwie często funkcjonują automatycznie, dlatego dotarcie do nich i ich weryfikacja stanowi wyzwanie. Można to osiągnąć poprzez uważną obserwację informacji zwrotnych płynących z otoczenia. Przekonanie o byciu bałaganiarzem wymaga weryfikacji choćby w obliczu faktu, że rzadko czegoś szukamy, nasze biurko pozostaje uporządkowane, a ubrania nie leżą na podłodze.
Dawne przekonanie o statusie nieudacznika powinno zostać zrewidowane pod wpływem słów uznania za wykonywaną pracę i jej rezultaty. Weryfikację nieprawdziwych i destrukcyjnych przekonań na własny temat ułatwia porównywanie siebie dzisiejszego z sobą wczorajszym. Brak wiary we własne siły nie znajduje potwierdzenia, gdy miesiąc temu posiadaliśmy określone umiejętności, a obecnie dysponujemy szerszym zakresem kompetencji.
Sprawdź wiarę we własne siły
Wiara we własne możliwości rzadko przybiera skrajne formy – niską lub wysoką. Najczęściej w określonych obszarach posiadamy jej więcej, w innych mniej. Pracę nad wiarą we własne siły warto rozpocząć od uświadomienia sobie, w jakich dziedzinach mamy jej najwięcej – gdzie czujemy się kompetentni, sprawczy, pewni, swobodni i skuteczni. Warto dokładniej przyjrzeć się tym obszarom i sytuacjom, w których nasze wewnętrzne zasoby manifestują się najpełniej.
Zacznij od sprawdzenia tego, w czym jesteś dobry.
Zanim przystąpisz do analizy obszarów, w których odczuwasz niepewność, słabość i wahanie, zadaj sobie fundamentalne pytanie: w czym naprawdę się realizujesz? Które działania niezmiennie kończą się sukcesem? Co przychodzi ci naturalnie, bez wysiłku? Za jakie osiągnięcia otrzymujesz uznanie i pochwały od innych? Uzupełnij poniższe stwierdzenia:
Wyróżniam się w… Potrafię… Sprawdzam się doskonale w… Posiadam… Otoczenie docenia we mnie… Zrealizowałem… Odniosłem sukces w… Jestem w stanie… Udaje mi się konsekwentnie…
Przeanalizuj swoje myśli
Gdy już zidentyfikujesz swoje mocne strony, obserwuj siebie w najbliższej sytuacji, w której się one ujawnią. Celem jest uchwycenie w znanym i bezpiecznym kontekście myśli pojawiających się w twojej świadomości, zanim podejmiesz działanie. Myśli te mają charakter automatyczny i błyskawiczny, co sprawia, że ich zauważenie stanowi wyzwanie. Rzeczywistość jest taka, że to właśnie one sterują twoim postępowaniem.
Automatyczne destrukcyjne i konstruktywne myśli
W dziedzinach, gdzie posiadamy silną wiarę we własne możliwości, aktywizują się pozytywne przekonania o sobie. Zupełnie odmienna sytuacja występuje w obszarach, gdzie brak wiary we własne siły dominuje. W sferach niższej pewności siebie, przed podjęciem jakiegokolwiek działania, przez naszą świadomość przelatują negatywne myśli dotyczące nas samych. Jeśli obawiamy się publicznych wystąpień, pierwszą myślą związaną z tą perspektywą będzie przekonanie w stylu „na pewno poniosę porażkę; popełnię błąd; zapomnę treści; sparaliżuje mnie stres; nie podołam wyzwaniu”.
Przekształć swój sposób myślenia.
Tam, gdzie brak wiary we własne siły się ujawnia, wzmocnisz swoją pewność poprzez świadome implementowanie pozytywnych przekonań, które towarzyszą ci w obszarach, gdzie wiary w siebie posiadasz wystarczająco dużo. Innymi słowy, w sytuacjach stanowiących dla ciebie wyzwanie, obserwuj swoje myśli, wyłapuj je i transformuj na te, które pojawiają się w kontekstach nie generujących żadnych trudności.
Automatyczną myśl „to się nie uda” przekształć w „to się uda, jeśli…”. Automatyczną myśl „nie podołam” zmień na „podołam, gdy…”. Zauważ, że każda z tych myśli zyskała dodatkowe określenie, wskazujące na czynniki umożliwiające lepsze poradzenie sobie z daną sytuacją. A zatem, o tym, że coś się powiedzie i w jaki sposób to osiągnąć, należy pomyśleć wcześniej; przykładowo: wystąpienie publiczne mi się uda, gdy będę wypoczęty, gdy się przygotuję, gdy zadbam o odpowiedni wygląd.
Wykorzystaj własne doświadczenie
Zanim ponownie podejmiesz się czegoś, w czym brakuje ci wiary we własne siły, zastanów się, kiedy ostatnio podobne działanie choć częściowo ci się powiodło i odczułeś choć odrobinę satysfakcji… Pomyśl, dzięki czemu wyszło nieco lepiej. Co wykonałeś inaczej? Dzięki czemu poczułeś choć odrobinę zadowolenia i spełnienia. Jakie okoliczności ci sprzyjały i czy możesz je ponownie wykorzystać? Patrząc na to, w czym nie jesteśmy tak sprawni, jakbyśmy chcieli, często przekreślamy całość, uznając, że była nieudana. Kluczowe jest dostrzeżenie i docenienie własnych postępów, nawet jeśli są minimalne.
Prowadź dialog z wrogiem.
Gdy twoim zamierzeniom towarzyszą myśli w stylu „nie dam rady”, „zrobię źle”, „na pewno nie wyjdzie”, „ośmieszę się”, „nie nadaję się” = wyobraź sobie, że wypowiada je osoba, której szczególnie nie znosisz. Może to być ktoś z twojego otoczenia, postać publiczna lub nawet bohater fikcyjny. Istotne, aby ta osoba wywoływała w tobie silną niechęć. Twoje destrukcyjne przekonania w ustach przeciwnika zabrzmi zupełnie odmiennie, a ty dostrzeżesz je w całkowicie nowej perspektywie. Co więcej, odnajdziesz liczne argumenty na ich odparcie.
Daj sobie czas
Budowanie wiary we własne siły stanowi proces wymagający określonego czasu. Nie od razu staniesz się „siłaczem”. Własne możliwości wzmacniaj drobnymi krokami, stopniowo osiągając coraz większe rezultaty. Pamiętaj, że znacząca zmiana rozpoczyna się od niewielkiej. Bądź życzliwy i wyrozumiały wobec samego siebie. Mierz siebie własną miarą i unikaj porównań z innymi. Nagradzaj się za wszelkie osiągnięcia, także te drobne, które możesz dostrzec wyłącznie ty sam.
